ตลาดแรงงานกับการคอร์รัปชัน: ผลกระทบที่มากกว่าค่าจ้าง

ตลาดแรงงานมีบทบาทสำคัญต่อการขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจของประเทศ ทั้งในฐานะการเป็น “ตลาดปัจจัยการผลิต” และ “แหล่งรายได้ของประชาชน” ดังนั้น เมื่อเกิดการคอร์รัปชันขึ้นในตลาดแรงงาน ย่อมก่อให้เกิดความเสียหายต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ บทความนี้จึงขอชวนทุกท่านมาสำรวจกรณีศึกษาเกี่ยวกับการคอร์รัปชันที่เกิดขึ้นในตลาดแรงงาน และผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ

คอร์รัปชันในสหภาพแรงงาน: เมื่อองค์กรผู้พิทักษ์กลายเป็นต้นตอปัญหา

การคอร์รัปชันที่เกิดขึ้นในองค์กรสหภาพแรงงาน ซึ่งมีหน้าที่ในการปกป้องสิทธิและผลประโยชน์ของแรงงาน เช่น การยักยอกเงินกองทุนของสมาชิก การรับสินบนจากนายจ้าง หรือการใช้ตำแหน่งหน้าที่ในทางมิชอบเพื่อข่มขู่/รีดไถนายจ้าง หรือแสวงหาผลประโยชน์ทางการเมือง ย่อมส่งผลต่อประสิทธิภาพในการปกป้องสิทธิแรงงานที่ลดลง เอื้อให้เกิดการละเมิดสิทธิแรงงาน และส่งผลให้แรงงานต้องเผชิญกับความเสี่ยงจากสภาพแวดล้อมการทำงาน รวมถึงการได้รับค่าจ้างต่ำกว่ามาตรฐาน เป็นต้น (ธนากาญจน์ กันทอง, 2568)

เครือข่ายผลประโยชน์ในตลาดแรงงานข้ามชาติ

นอกจากนี้ ยังมีการคอร์รัปชันในตลาดแรงงานที่เอื้อให้เกิดการกดขี่แรงงานข้ามชาติ ดังกรณีการค้ามนุษย์ในอุตสาหกรรมประมงไทย ซึ่งเกิดจากเครือข่ายนายหน้าที่เรียกรับผลประโยชน์จากแรงงาน เพื่ออำนวยความสะดวกในการเข้ามาทำงานอย่างผิดกฎหมายในประเทศไทย พร้อมทั้งมีการให้สินบนเจ้าหน้าที่ของรัฐเพื่อให้เพิกเฉยต่อการลักลอบเข้ามาทำงานของแรงงานข้ามชาติ (KRAC Corruption, 2562) ส่งผลให้แรงงานเหล่านี้ไม่สามารถเข้าถึงการคุ้มครองทางกฎหมาย เอื้อให้เกิดการถูกเอารัดเอาเปรียบจากนายจ้างได้ง่าย

แรงงาน: ผู้รับผลกระทบโดยตรงจากการคอร์รัปชัน

จากการศึกษาการคอร์รัปชันในตลาดแรงงานทั้งสองกรณี พบว่า แรงงานคือผู้ได้รับผลกระทบมากที่สุดเมื่อเกิดการคอร์รัปชัน ไม่ว่าจะเป็นความเสี่ยงในการถูกละเมิดสิทธิแรงงาน ถูกกดค่าจ้าง การมีสภาพแวดล้อมการทำงานที่ไม่ปลอดภัยหรือไม่ถูกสุขลักษณะ เป็นต้น

คอร์รัปชันกระทบอุปทานแรงงานและเศรษฐกิจมหภาค

อย่างไรก็ตาม ในงานศึกษาของ Cooray, A., & Dzhumashev, R. (2018) ที่ศึกษาความสัมพันธ์ของการคอร์รัปชันและอุปทานแรงงาน โดยใช้ข้อมูลจาก 132 ประเทศ พบว่า การคอร์รัปชันในตลาดแรงงานไม่เพียงส่งผลเชิงลบต่อแรงงาน (ส่งผลเชิงลบต่ออัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงาน และอัตราการมีงานทำต่อประชากร) เท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อเศรษฐกิจในภาพรวมของประเทศจากการก่อเกิดภาระทางภาษีที่เพิ่มขึ้น และการขยายตัวของเศรษฐกิจเงาหรือเศรษฐกิจนอกระบบที่ไม่ได้รับการกำกับดูแลจากรัฐ ซึ่งทำให้รัฐไม่สามารถจัดเก็บภาษีได้ ส่งผลให้เกิดการสูญเสียรายได้ที่สามารถนำไปใช้ในการพัฒนาประเทศ อีกทั้ง การศึกษาดังกล่าวยังพบว่า แม้การมีค่าจ้างแรงงานและการบริโภคที่เพิ่มขึ้น รวมถึงการมีกฎระเบียบและการกำกับดูแลที่ดี จะสามารถช่วยลดผลกระทบเชิงลบจากการคอร์รัปชันต่ออุปทานแรงงานได้บางส่วน แต่ผลกระทบเชิงลบที่เกิดจากการคอร์รัปชันต่ออุปทานแรงงานก็ยังคงมีมากกว่า

วิเคราะห์ผลกระทบเชิงพลวัต: คอร์รัปชันกับการเติบโตทางเศรษฐกิจ

สอดคล้องกับงานศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์แบบพลวัต (dynamic analysis) ระหว่าง ทุน การคอร์รัปชัน และตลาดแรงงาน โดย Mamo and Ayele (2024) พบว่า การคอร์รัปชันมีผลกระทบเชิงลบอย่างชัดเจนต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ โดยเมื่อเกิดการคอร์รัปชันจะก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจที่ซบเซา อัตราการจ้างงานที่ลดลง และการสะสมทุนที่ลดลง ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ในทางกลับกันจะพบว่าเมื่อมีการคอร์รัปชันลดลง ส่งผลให้มีการลงทุนและการจ้างงานที่เพิ่มขึ้น และหากภาครัฐมีนโยบายหรือมาตรการด้านการต่อต้านการคอร์รัปชันที่มีประสิทธิภาพ ก็จะเป็นการช่วยสนับสนุนให้เกิดการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ

นโยบายและมาตรการ: จากข้อมูลสู่ทางออก

จากงานศึกษาเกี่ยวกับผลกระทบของการคอร์รัปชันในตลาดแรงงาน แสดงให้เห็นว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นไม่เพียงส่งผลกระทบโดยตรงต่อสิทธิและสวัสดิการของแรงงานเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศด้วย ดังนั้น ภาครัฐควรมีการดำเนินมาตรการในการต่อต้านการคอร์รัปชันอย่างจริงจังและครอบคลุม ควบคู่ไปกับการพัฒนากฎหมายและการกำกับดูแลที่ดี รวมถึงการดำเนินการเพื่อลดกิจกรรมทางเศรษฐกิจของเศรษฐกิจนอกระบบหรือเศรษฐกิจเงา เพื่อให้ภาครัฐสามารถให้การคุ้มครองแรงงานนอกระบบ และสามารถจัดเก็บภาษี ซึ่งเป็นแหล่งเงินทุนในการพัฒนาประเทศได้อย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย

บทบาทของภาคประชาชน: ไม่เพิกเฉยต่อคอร์รัปชัน

ขณะที่ภาคประชาชนควรเข้ามามีบทบาททั้งในด้านการเป็นผู้แจ้งเบาะแสเมื่อพบเจอการคอร์รัปชันในตลาดแรงงาน อาทิ การจ่ายค่าจ้างแรงงานต่ำกว่ามาตรฐาน การลิดรอนรับสิทธิหรือสวัสดิการแรงงาน หรือการลักลอบค้าแรงงานผิดกฎหมาย โดยสามารถร้องเรียนผ่านเพจ Facebook ต้องแฉ หรือ ช่องทาง Line Corruption Watch แชตฟ้องโกง ทันใจ ซึ่งเป็นช่องทางรับแจ้งเบาะแสการคอร์รัปชันที่จัดทำขึ้นโดยองค์กรภาคประสังคม ซึ่งจะมีการส่งต่อเบาะแสไปยังหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องแบบไม่ระบุตัวตน เพื่อเป็นการปกป้องผู้แจ้งเบาะแส หรือสามารถแจ้งเบาะแสโดยตรงกับหน่วยงานภาครัฐ เช่น กระทรวงแรงงาน สำนักงาน ป.ป.ช. แต่หากประชาชนเลือกที่จะปล่อยผ่านการคอร์รัปชันที่เกิดขึ้น ย่อมส่งผลกระทบไม่เพียงกับแรงงานที่ถูกเอารัดเอาเปรียบเท่านั้น แต่ยังอาจก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อให้เกิดอาชญกรรมอื่นตามมา การสูญเสียรายได้ของภาครัฐ ซึ่งจะถูกนำมาพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานหรือจัดสรรสวัสดิการให้กับประชาชนไทย และส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นทางเศรษฐกิจในที่สุด นอกจากนี้ ประชาชนยังควรติดตามการทำงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและร่วมกันผลักดันให้เกิดการดำเนินการเกี่ยวกับการตรวจสอบการคอร์รัปชันในตลาดแรงงานอย่างเข้มงวด ด้วยกระบวนการที่มีความโปร่งใสและมีความรับผิดชอบ ทั้งนี้ หากทุกท่านต้องการความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับการคอร์รัปชันในตลาดแรงงาน สามารถติดตามอ่านได้ที่

• ธนากาญจน์ กันทอง. (2568). KRAC Extract | แรงงาน-นายจ้าง-รัฐ: ถอดบทเรียนธรรมาภิบาลและการต่อต้านคอร์รัปชันผ่านการเจรจาทางสังคม. https://kraccorruption.com/knowledge/krac-extract-labour-and-employers-corruption-risks/ 
• KRAC Corruption. (2564). ACT Now EP. 11. 2 เบื้องลึกส่วยแรงงานข้ามชาติผิดกฎหมายและการค้ามนุษย์ I ACT. https://kraccorruption.com/learn/act-now-ep-11-2-เบื้องลึกส่วยแรงงานข/
• เบญจมาส เป็งเรือน. (2565). ลงมือสู้โกง : ‘แรงงาน’ไม่ใช่‘สินค้า’ในระบบเศรษฐกิจ. https://kraccorruption.com/knowledge/แรงงานไม่ใช่สินค้า

------------------------------------

อ้างอิง

• ธนากาญจน์ กันทอง. (2568). KRAC Extract | แรงงาน-นายจ้าง-รัฐ: ถอดบทเรียนธรรมาภิบาลและการต่อต้านคอร์รัปชันผ่านการเจรจาทางสังคม. https://kraccorruption.com/knowledge/krac-extract-labour-and-employers-corruption-risks/ 
• Cooray, A., & Dzhumashev, R. (2018). The effect of corruption on labour market outcomes. Economic Modelling, 74, 207–218. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2018.05.015 
• KRAC Corruption. (2562). การศึกษาวิเคราะห์การทุจริตคอร์รัปชันของขบวนการเครือข่ายนายหน้าข้ามชาติในอุตสาหกรรมประมงต่อเนื่องของประเทศไทย. https://kraccorruption.com/knowledge/research-on-corruption-fishing-brokerage-thailand/ 
• Mamo, D. K., & Ayele, E. A. (2024). A dynamic analysis of capital, corruption, and labor market interactions. Scientific African, 25, e02312. https://doi.org/10.1016/j.sciaf.2024.e02312 

------------------------------------

บทความคิดด้วยพลเมือง ตอน การคอร์รัปชันในตลาดแรงงาน อุปสรรคของการเติบโตทางเศรษฐกิจ

โดย : ศุภชัย เสถียรหมั่น  HAND Social Enterprise