เอสโตเนีย : จากประเทศเกิดใหม่ สู่ต้นแบบ “รัฐบาลดิจิทัล” ที่โปร่งใสและมีส่วนร่วม

จุดเริ่มต้นจากศูนย์

ในปี 1991 ประเทศเล็ก ๆ อย่างเอสโตเนียเพิ่งได้รับเอกราชจากสหภาพโซเวียต เป็นประเทศเกิดใหม่ที่มีระบบราชการล้าหลัง ขาดความโปร่งใส และรัฐบาลยังขาดความเชื่อใจจากประชาชน

แต่แค่ 30 ปี เอสโตเนียกลับขึ้นแท่น “รัฐบาลดิจิทัลชั้นนำของโลก”

พวกเขาทำได้อย่างไร ?

Digital by Default : เมื่อทุกบริการรัฐต้องเข้าถึงได้ออนไลน์

รัฐบาลเอสโตเนียเริ่มจากนโยบาย “Digital by Default”

ทุกบริการภาครัฐต้องเข้าถึงได้ทางออนไลน์เป็นหลัก จากนั้นจึงสร้างระบบ X-Road ที่เชื่อมโยงข้อมูลจากทุกหน่วยงานเข้าด้วยกัน ทำให้บริการรัฐสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัย

ที่สำคัญคือ… ไม่ใช่แค่ “รัฐทำเอง” แต่เปิดให้ประชาชน นักวิชาการ เอกชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น

“Today I Decide” : เมื่อเสียงประชาชนมีที่ให้พูด

ในปี 2001 รัฐบาลยังเปิดตัวเครื่องมือออนไลน์ชื่อ “Today I Decide”

เพื่อให้ประชาชนเสนอความคิดเห็นต่อระบบรัฐ ถือเป็นก้าวแรกของการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมกับภาครัฐ

e-Estonia Council : ร่วมออกแบบระบบกับผู้เชี่ยวชาญ

ในการพัฒนาสังคมดิจิทัล

รัฐบาลเอสโตเนียเชิญผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีและนักวิชาการเข้ามาร่วมออกแบบระบบผ่าน “e-Estonia Council” ซึ่งมีหน้าที่พัฒนาระบบบัตรประชาชนดิจิทัล (eID) ที่ใช้ยืนยันตัวตนเพื่อเข้าถึงบริการรัฐ ตั้งแต่

• การยื่นภาษี
• ขอใบสั่งยา
• จดทะเบียนบริษัท
• ไปจนถึงการเลือกตั้งออนไลน์

รัฐ + เอกชน = ระบบที่เข้มแข็ง

นอกจากนี้รัฐได้ชวนภาคเอกชน โดยเฉพาะ ธนาคาร และ บริษัทโทรคมนาคม เข้ามามีบทบาทด้วย เช่น ร่วมพัฒนาโครงการ Tiger’s Leap ที่กระจายคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ตไปยังโรงเรียนทั่วประเทศ สนับสนุนกลุ่ม Look@World ที่ฝึกอบรมประชาชนกว่าแสนคนให้มีทักษะดิจิทัลพื้นฐาน

ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม

• บริการภาครัฐกว่า 99% อยู่บนระบบออนไลน์ ประชาชนสามารถเข้าถึงทุกบริการได้ทุกที่
• มีระบบ เลือกตั้งออนไลน์ (i-Voting) ตั้งแต่ปี 2005 ประชาชนกว่า 1 ใน 3 ใช้สิทธิผ่านช่องทางนี้
• บัตร eID ถูกใช้ทำธุรกรรมกว่า 500 ล้านครั้งต่อปี ใช้เซ็นเอกสาร ยืนยันตัวตน จดทะเบียนบริษัท ฯลฯ
• ระบบดิจิทัลช่วย ประหยัดเวลาได้กว่า 820 ปี/ปี เพราะรัฐและประชาชนไม่ต้องเสียเวลากับเอกสารหรือการเดินทาง
• ประชาชนรู้ว่า ใครเข้าดูข้อมูลของตัวเอง และสามารถคัดค้านได้ถ้าถูกใช้โดยมิชอบ

แล้วไทยเรียนรู้อะไรได้บ้าง ?

ปัจจุบันรัฐไทยเองก็มีความก้าวหน้า เช่น

• บัตรประชาชนออนไลน์ (ThaiID)
• แอป เป๋าตัง ที่ใช้รับสวัสดิการของรัฐ

แต่เรายังมีหลายอย่างที่ต้องปรับปรุง เช่น

• ระบบข้อมูลของหน่วยงานรัฐที่ยัง ไม่เชื่อมโยงกัน
• การเปิดข้อมูลที่ยัง ไม่เป็นมาตรฐานสากล
• การส่งเสริมให้คนในพื้นที่ห่างไกล เข้าถึงสวัสดิการรัฐ

และถ้าเราทุกคนมีส่วนร่วม

ไม่ว่าจะเป็นการใช้ระบบ จับตาดู หรือแค่ส่งเสียงเล็ก ๆ

ก็ช่วยผลักดันให้รัฐไทยโปร่งใสขึ้นได้

------------------------------------

ที่มา :

• Estonia’s Digital X Road: e-Revolution ของประเทศเอสโตเนีย :

 https://bit.ly/4nib7SL

• e-Estonia, the information society since 1997 : 

http://bit.ly/3J5e1Mz

•  Finally 100% Digital: Estonia’s 30-Year Journey from the USSR to e-Estonia : 

https://bit.ly/3IRBCQQ

ที่มาภาพ :

- https://bit.ly/46YoPoS

------------------------------------

บทความภายใต้คอลลัมน์ Transparenvenger โดย HAND Social Enterprise