จากนโยบายรัฐบาล ถึงคำถามเรื่องหลักนิติธรรม และการคอร์รัปชัน

ความเคลื่อนไหวเกี่ยวกับประเด็นทางสังคมการเมืองในประเทศไทยช่วงนี้มีความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เรียกได้ว่าถ้าพลาดอ่านข่าวเช้ามาอ่านข่าวเย็นคงต้องตั้งสติกันสักพักว่าเกิดอะไรขึ้นบ้าง เริ่มจากการเปลี่ยนแปลงรัฐบาล มีนายกฯ คนใหม่ มาจนถึงการแถลงนโยบายของรัฐบาลเมื่อปลายเดือนกันยาฯ ที่คำแถลงนโยบายของรัฐบาลค่อนข้างจะ “สั้น” น่าจะพอ ๆ กับอายุรัฐบาล ทำให้การนำเสนอนโยบายต่าง ๆ ก็ค่อนข้างจะต้อง “โฟกัส” ไปยังจุดที่รัฐบาลมองว่าประเทศกำลังมีปัญหา แต่ก็ยังดีที่มีการระบุไว้ถึงการรักษาหลักนิติธรรมอย่างเคร่งครัดในการบังคับใช้กฎหมาย ไม่ให้ใช้กฎหมายเป็นไปเพื่อประโยชน์ทางการเมือง ควบคู่กับการขจัดการทุจริตและประพฤติมิชอบอย่างเด็ดขาดและจริงจัง รวมถึงการเร่งรัดการพัฒนารัฐบาลดิจิทัล สิ่งที่ต้องติดตามดูต่อจากนี้ คงจะเป็นว่าจากตัวหนังสือในกระดาษรัฐบาล นายกฯ อนุทินจะสามารถดำเนินการได้ตามที่แถลงไว้ได้แค่ไหน…

จากคำแถลง...ถึงคดีฟ้องกว่า 270 เรื่อง ?

ผ่านจากการแถลงนโยบายของรัฐบาลไปได้ไม่กี่วัน ไม่รู้ว่าเรื่องนี้จะเกี่ยวกับการใช้กฎหมายเพื่อประโยชน์ทางการเมืองหรือไม่ เพราะสืบเนื่องจากประเด็นที่มีการอภิปรายในสภาก็มีข่าวว่าท่านรัฐมนตรีท่านหนึ่ง จะฟ้องร้องดำเนินคดีผู้อภิปราย และได้ฟ้องร้องสื่อมวลชน นักวิชาการและผู้ที่ได้เข้ามาแสดงความคิดเห็นต่อเนื่องจนทำให้ “ท่าน” รัฐมนตรีเสียหาย ไปแล้วกว่า 270 คดีใน 2 จังหวัด เรื่องราวเหล่านี้เกิดขึ้นเพียงไม่กี่วันนับจากรัฐบาลมีอำนาจเต็มในการบริหารราชการแผ่นดิน ในด้านหนึ่งก็คงเป็นสิทธิของ “ท่าน” ที่จะมีการฟ้องร้องดำเนินคดีเพื่อปกป้องตัวเองไม่ให้ชื่อเสียงเสียหายหากข้อมูลเหล่านั้นเป็นเท็จ

แต่หากพิจารณาในอีกด้านหนึ่ง ในฐานะที่ “ท่าน” เป็นนักการเมืองที่อาสาเข้ามาทำหน้าที่รับใช้ประชาชน การถูกตรวจสอบและตั้งคำถามจากสังคม การถูกวิพากษ์วิจารณ์ด้วยข้อมูลข้อสงสัยย่อมเป็นสิ่งที่สังคมควรทำได้ตามกฎหมาย

และการต้องตอบสังคมเพื่อสร้างความเชื่อมั่นความไว้วางใจว่า “ท่าน” มีความโปร่งใสก็ยิ่งเป็นสิ่งที่ “ท่าน” ควรทำไม่ใช่หรือ ?

วงถกหลักนิติธรรม: แค่ตัวบทกฎหมายคงไม่พอ

มาดูเรื่องการรักษาหลักนิติธรรมกันบ้าง เมื่อสัปดาห์ก่อนสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทยจัดงาน “The Rule of Law Forum ครั้งที่ 3” ให้เป็นเวทีสาธารณะที่ภาคส่วนต่าง ๆ จะได้นำเสนอมุมมองและแนวทางการยกระดับหลักนิติธรรมของประเทศ โดย 4 องค์กรภาคเอกชน (สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย, สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย, สมาคมธนาคารไทย, ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย) และองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ต่างเห็นตรงกันว่า... ประเทศไทยกำลังขาด “หลักนิติธรรม” เพราะ มีกฎระเบียบมาก แต่มีการใช้ดุลพินิจมากเช่นกัน และมีช่องว่างให้เกิดคอร์รัปชันอย่างกว้างขวาง ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจทำให้ต่างชาติขาดความเชื่อมั่น ไม่ลงทุน แม้ว่าในงานเดียวกันท่านนายกฯ ได้มาย้ำถึงความสำคัญของการมี “หลักนิติธรรม” เพราะเป็นรากฐานสำคัญของความยุติธรรมและการพัฒนา “หลักนิติธรรม” ไม่ใช่แค่ตัวบทกฎหมายแต่เป็นวัฒนธรรมที่เป็นธรรมและตรวจสอบได้ แต่ก็ต้องติดตามต่อไปว่าการรักษาหลักนิติธรรมอย่างเคร่งครัดและการขจัดการทุจริตตามคำแถลงนโยบายของรัฐบาลจะทำได้จริงหรือไม่ ยิ่งเมื่อสังคมตั้งคำถามมากมายเกี่ยวกับ... ประเด็นที่ดินเขากระโดง การเลือกตั้ง ส.ว. การใช้อำนาจโยกย้ายข้าราชการ และความโปร่งใสของรัฐมนตรีแต่ละท่านในรัฐบาลอนุทิน

คอร์รัปชัน 6 รูปแบบ : เรื่องเก่าที่ทำไมแก้ไม่ได้?

นอกเหนือจากประเด็นปัญหาด้าน “หลักนิติธรรม” – “คอร์รัปชัน” ก็มาแรงไม่แพ้กัน ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ได้เปิดโปง 6 รูปแบบคอร์รัปชัน ในงานเดียวกัน ซึ่งทั้ง 6 รูปแบบนั้นประกอบด้วย

1. การเรียกรับสินบนเพื่อออกใบอนุญาต
2. การทุจริตในการก่อสร้างภาครัฐ
3. การใช้ทรัพยากรรัฐและกฎหมายเอื้อประโยชน์-ปกป้องพวกพ้อง
4. การไม่เปิดเผยข้อมูล
5. การมีระบบอุปถัมภ์
6. การใช้เส้นสายเลื่อนตำแหน่ง

ผมเชื่อว่าท่านผู้อ่านทุกเพศทุกวัยจะคุ้นเคย 6 พฤติกรรมเหล่านี้ เพราะไม่ใช่เรื่องใหม่ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นมาในทุกยุคทุกสมัย

แต่ไม่รู้ทำไมรัฐบาลไหน ๆ ที่บอกจะแก้ก็แก้ไม่ได้สักที

ถ้ารอรัฐบาล...ไม่รู้จะต้องเปลี่ยนอีกกี่ครั้ง

แต่การฝากความหวังไว้ที่รัฐบาลอย่างเดียวคงไม่สามารถแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ได้ เพราะในสัปดาห์เดียวกันก็มีงานที่ได้รวมกลุ่มคนทำงานเพื่อสังคม ในงาน

‘Good Society Day 2025 Siam สนามลองดี’ จัดโดย มูลนิธิเพื่อคนไทย ร่วมมือกับ สำนักงานจัดการทรัพย์สิน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นงานที่เชิญชวนทุกคนมาร่วมกัน “ลองสร้างสังคมดี” ผ่านความสนใจและความถนัดของแต่ละคนในประเด็นที่หลากหลาย เช่น การศึกษา สิ่งแวดล้อม สุขภาพ ธรรมาภิบาล มีทั้งเกม เสวนา เวิร์กช้อป ที่น่าสนใจมากมาย

(สามารถเข้าไปดูภาพกิจกรรมย้อนหลังที่ Facebook: Good Society)

เรียกได้ว่าเป็นงานเติมพลัง เติมไฟของแท้ เพราะการสร้างสังคมดีเริ่มได้ทันที ท่ามกลางปัญหาก็ยังคงมีคน-กลุ่มคนที่พยายามแก้ปัญหาและส่งเสียงอยู่เสมอ เพราะถ้ารอรัฐบาล ไม่รู้ว่าต้องเปลี่ยนอีกกี่ครั้งถึงจะได้สังคมดี

------------------------------------

บทความคิดด้วยพลเมือง ตอน รักษาหลักนิติธรรม-แก้คอร์รัปชัน-พูดแล้วทำ (ได้ไหม?)

โดย : ณัฐภัทร เนียวกุล  HAND Social Enterprise